De Madonna van Zwarte Haan

Al enige tijd was ik op de hoogte van het bestaan van een spookhuis op de Nieuwebildtdijk. Ik kan namelijk zien onder welke zoekterm mensen via google op deze weblog komen. De zoekterm”spookhuis Nieuwebildtdijk” komt af en toe voor. Het spookhuis staat aan het einde van de dijk richting Zwarte Haan. De spoken zingen Gregoriaanse-gezangen, schuiven met het meubilair en rammelen met het servies zoals je mag verwachten van een beetje spook. Op het stukje dijk komen meer enge dingen voor. Het is een beetje eng stukje dijk. Wel mooi. Een beetje surrealistisch. Het geeft je het gevoel dat je op moet passen om niet van de aarde te vallen. Boerderijen en een enkel huis staan verloren in het land met op de achtergrond de zeedijk. Daarachter is niets meer.

De Mariaverschijning bij Zwarte Haan was nieuw voor me. De eerste meldingen dateren al uit 1870 en de laatste werd in 2007 gesignaleerd. Er zou sprake geweest zijn van de aanleg van een Mariakapel in een van de huizen aan de dijk. Er werden kaarslichtjes en religieuze attributen neergezet op plaatsen waar Maria zich zou hebben gemanifesteerd. In het Bildt bleek een kleine groep van z.g. zieners te zijn. Dus luitjes die de verschijning persoonlijk gezien hadden. Maar er is weinig of niets van terug te vinden. De mensen die we voorzichtig vroegen naar de verschijning keken je meestal schaapachtig aan en liepen dan giechelend door. Ook de koster van de kerk in Nij Altoenae had niets vernomen van het fenomeen. Terwijl Maria zich nota bene achter zijn eigen kerk gemanifesteerd heeft. Maar het is ook een protestantekerk. Je vraagt je wel af wat Maria achter een protestantekerk in Nij Altoenae te zoeken heeft. In het hele Bildt is geen katholieke kerk te bekennen. Voor een beetje Mariabeeld of afbeelding moet je toch echt in Leeuwarden zijn.

Karma Deleg Chö Phel Ling

Voor een organisatie waar ik in het verleden betrokken bij was heb ik, alweer enige tijd terug, meegewerkt aan een interview met Lama Kawan op de stoepa bij Hantum. Het interview werd gedaan door een collega van me en ik deed de fotografie. Onderweg naar Hantum stopten we in Holwerd om een geschenk voor de Lama te kopen. Voor zover ik me kan herinneren betrof het iets van een schaal met een plant of iets dergelijks. Veel keus heb je niet in Holwerd. Maar de Lama bleek er zeer vereerd mee te zijn. Het geschenk werd direct naast een van de Boeddha-altaren gezet. Het interview was vooral bedoeld om iets te weten te komen van de Chinese inval in Tibet, de vlucht voor het leger naar India en hoe hij uiteindelijk in Hantum verzeilde. Er bleek een Franse tolk aanwezig die geen Nederlands sprak en het Tibetaans van de Lama dus naar het Frans vertaalde. Op de vragen die betrekking hadden op zijn vlucht en het leger kwam weinig reactie. Na een uur vertalen las ik in het notitieboekje van mijn collega slecht één zin: “Het verdelen van het graan”.

Nu had ik wat uiteenlopende versies vernomen van de manier waarop de Lama hier terecht is gekomen. Maar na zijn vlucht voor het Chinese leger naar India is hij uiteindelijk op uitnodiging naar Nederland gekomen. Dus hij is niet meegekomen met hippies, zoals me eerder verteld is. Hij werd uitgenodigd om hier lezingen te houden of les te geven of om de boodschap te verkondigen. Binnen de hippiebeweging in de jaren ’60 en ’70 was een duidelijke behoefte aan spiritualiteit. Met name oosterse religies en filosofie was helemaal in. Lama Kawan gaf les in het Tibetaans in de Kosmos in Amsterdam. Een tolk was niet nodig want de Lama sprak direct tot je hart. Iedereen begreep het onmiddellijk.
In de jaren ’70 ontstond in de Randstad ook een beweging naar het platte land. Boerderijen en huisjes waren in Noord-Friesland goedkoop. Langs de Waddendijken stond veel leeg. Dit bleek erg intrek bij kunstenaars en de nieuwe generatie verlichte hippies die Lama Kawan hier introduceerde. 

Lama Kawan en het medium Jane Rose Kelly Clarent

Bij afscheid kreeg ik van de Lama een geschenk. Het betrof een houtsnede van een mantra of iets dergelijks. Het werd persoonlijk door hem gezegend en volgens de tolk zouden nu 12 godinnen mij beschermen tegen het kwaad waaronder een overval door struikrovers. Of de houtsnede geheel dekkend is, weet ik niet. Ik heb er zo mijn twijfels over. Maar die 12 godinnen.

Een open plek in het bos

In de tijd dat ik nog lokaliteiten met volledige vergunning frequenteerde maakte ik in mijn toenmalige stamkroeg kennis met een boerenzoon. Zijn naam kan ik me niet herinneren maar ik noem hem maar Anne. Hij zag er altijd keurig uit. Als een boer op zijn zondags. Compleet met zondagse klompen. Een klein sigaartje in de mondhoek. De klompen werden aanvankelijk buiten voor de deur neergezet. Zoals het hoort. Nadat ze op een avond na het kroegbezoek ontvreemd bleken te zijn, werden ze in het kleine halletje gezet. Nu brak iedereen zijn/haar nek over de reusachtige houten gevallen. Maar de barman liet het oogluikend toe. Hij was een beetje vreemde eend in de bijt in het cafe dat voornamelijk door kunstenaars en studenten bezocht werd. Maar Anne was vriendelijk en gaf met regelmaat een rondje, wat hem tot een graag geziene gast maakte.
Op een avond trof ik Anne in kennelijke staat aan. Nu was dat op zich niet vreemd. Ik heb hem zelden of nooit nuchter meegemaakt. Maar op de bewuste avond was hij laveloos om niet te zeggen stom dronken. Wat bleek het geval? De boerderij die Anne geërfd had van zijn ouders was onteigend door de Provincie. Alweer jaren terug, maar het zat nog steeds dwars. Veel boerderijen rond Leeuwarden hebben geen agrarische functie meer of zijn gesloopt om ruimte te maken voor recreatiegebieden en nieuwbouw. Ook voor het Leeuwarder Bos moesten boerderijen gesloopt worden. In de jaren 80 van de vorige eeuw nam men het nog niet zo nauw met het historische erfgoed. Toen bijna alle boerderijen in en rond de stad gesloopt waren, bedacht men dat het misschien leuk zou zijn wat van het boerenverleden te bewaren. Veel zijn het er niet meer. Aan Achter de Hoven staat nog een boerderij die voorzien is van een golfplatendak. Bij de Harinxmabrug is er nog een beter onderhouden exemplaar en in het Leeuwarderbos is een boerderij die dienst doet als kampeerboerderij.

Anne hing inmiddels meer onder zijn barkruk dan dat hij er op zat. De barman begon zorgelijk te kijken. Er werd een taxi opgeroepen, maar de chauffeur wilde de zuipschuit niet meenemen. Anne begon inmiddels braakneigingen te vertonen en kreeg een merkwaardige blauwe kleur. Hij werd even later per brancard afgevoerd. De zwaailichten van de ambulance weerkaatsten in de spiegel achter de bar. Het was even stil in de kroeg. Later bleek dat Anne suikerziekte had. De drank exercitie had hem bijna het leven gekost.

In het Leeuwarderbos staan een paar oude bomen rond een open plek. Er waren wat restanten van een waterput zichtbaar maar die zijn inmiddels verdwenen onder het woekerende onkruid. Duidelijk is dat hier ooit een boerderij heeft gestaan. Nu wordt de plek gebruikt door dak- en thuislozen die de vrije natuur verkiezen boven de strenge regels van de nabijgelegen nachtopvang. Het is een spannende plek zo midden in het bos. Af en toe kom ik er even. Ik heb er bepaalde herinneringen. Maar de plek wordt steeds ontoegankelijker en wordt langzaam opgeslokt door het bos. Na al die jaren vraag ik me nog steeds af of hier de boerderij van Anne zijn ouders gestaan heeft. Ik kan het hem niet meer vragen. Ik zie hem nooit meer in de stad lopen op zijn zondagse klompen. In het café kom ik niet meer.

Elfstedentocht voor Reuze Berenklauw

Dit jaar heeft de gemeente weinig of niets gedaan aan de Reuze Berenklauw in de stad. Zowel aan de Spoorstraat als in de Haniasteeg werd de uitbundige groeier met rust gelaten. Daar was ik blij mee. Veel mensen vinden het een vreselijke en gevaarlijke plant, maar het is mijn favoriete gewas. Het is een overblijfsel uit de oertijd en heeft stellig ergere dingen doorstaan dan de Leeuwarder groenvoorziening.
Sinds enige tijd is de Berenklauw bezig zijn groeigebied te verleggen naar het Leeuwarderbos. Een prima idee dat ik zelf ook wel eens heb. De plant heeft er de ruimte en is er niemand tot last.

Vorige zomer stond hij er prachtig bij en was al begonnen aan een opmars langs de oevers van de Dokkumer Ee. Voor zover ik kon overzien was hij al voorbij Wyns. Alsof het om een Elfstedentocht voor reuze berenklauw ging. Maar de gemeentelijke groen uitroeiingsdienst heeft er een stokje voor gestoken. Reeds aan het begin van de zomer werd duidelijk waarom dit jaar de reuze klauw in de stad met rust gelaten werd. De tuinlieden hadden het te druk in het Leeuwarderbos en niet alleen met mijn favoriete uitheemse gewas. Er werd druk gezaagd, geploegd en geschoffeld. Ik was even bang dat ze de boel wilde asfalteren.

Naslag via het internet leerde me vanwaar de angst en de agressieve houding tegenover de het reuze gewas. Berenklauw is giftig en veroorzaakt brandwonden. Met name bij kinderen die niets vermoedend in de bosjes spelen. Iedere gemeente waar de reuze groeier zich manifesteert heeft de plicht om tot uitroeiing over te gaan. Bovendien is het een invasieve of uitheemse plant die uit Oost-Europese landen komt. De Kaukasus en Roemenië en dergelijke. Dan weten we het wel. Voor je het weet wordt je bankrekening geleegd of je bankpas gekopieerd als je door het Leeuwarderbos fietst.
Ook websites van milieuorganisaties of andere flora- en faunabeschermers hadden weinig goeds over hem te melden. Uitheems, gevaarlijk en onuitroeibaar is de algemeen de teneur. Boerenkool komt ook oorspronkelijk uit Zuid-Europa maar daar hoor je ze niet over. Toch blijft het mijn favoriete plant. Van de week maar eens naar Dokkum fietsen om te kijken of ie daar al aangekomen is. Op het wereld beroemde bruggetje van Bartlehiem zal ik even voor hem juichen en stilletjes hup Berenklauw roepen.

Voorstellen aan Stichting Kulturele Haadstêd 2018

In het kader van de verkiezing tot Culturele Hoofdstad 2018 is het wegdek van het Blokhuisplein groen met witte strepen geschilderd. Ik ben er niet kapot van. Na een paar dagen verkeer zag het kunstwerk er smerig uit.

Het deed me een beetje denken aan het eierkunstwerk dat in 2008 het Wilhelminaplein verfraaide, vlak voor de werkzaamheden rond de bouw van het Fries Museum. Dat was pas een leuk kunstwerk. Kunst met uitstraling. Je moest door de witte verf bij zonnig weer met een lasbril op over het plein lopen. Maar vanuit een satelliet was het net of in het centrum van de stad een eitje gebakken werd. Een beeld dat de wereldpers haalde. Dat zie ik met de groene zebra op het Blokhuisplein nog niet zo snel gebeuren. Maar er staan ons nog meer kunstwerken te wachten. Misschien wordt het nog leuk.

Eierkunstwerk op het Wilhelminaplein in 2008

Persoonlijk lijkt het me een leuk plan om het Zaailand in de reuze pizza te veranderen. Met reuze ansjovis. Dat zou stellig meer publiciteit krijgen dan het wegdek van het Blokhuisplein. Inpakken van gebouwen zoals Christo het deed zou ook tot de mogelijkheden behoren. De Achmeatoren is misschien wat groot. Maar het Fries Museum moet lukken.

Lelijke kunsttoepassingen kunnen ook ingepakt worden. De Mercuriusfontein in feestelijke cadeauverpakking. Dat maakt de boel er vast een stuk vrolijker op. En de toeristen hoeven dan in 2018 niet te zien wat voor rare fontein we hebben. Met Us Heit op het Gouveneursplein ligt het gezien de historische achtergrond misschien wat gevoeliger. Maar die zou misschien in bolletjesplasic kunnen. Dan blijft ie toch een beetje zichtbaar. De Achmeatoren kan een bloemenmotiefje krijgen. Omdat het ding door de hele provincie te zien is. Inpakken zou tijdelijk zijn en nu hebben we er na 2018 ook nog wat aan.

Van de koepel van de Friesland Bank zou het beste een reuze moorkop gemaakt kunnen worden. Of een vanille puddinkje met rode bessensaus. 

Maar als ultieme uitbarsting van cultuur zou ik tot slot de Oldehove willen voorzien van een reusachtige Friese doorloper die tegen de overhellende zijde geplaatst wordt. Frieser kan bijna niet. Eventueel kan tegen de doorloper een stoeltjeslift geplaatst worden. Voor luitjes die slecht ter been zijn en ook is een keer de Oldehove op willen.
Wat mij betreft kan de verkiezing tot Culturele Hoofdstad niet meer stuk.