Ik ben in de verkeerde eeuw geboren. Dat moge duidelijk zijn. Deze constatering heeft te maken met een paar facebook groepen die ik sinds kort frequenteer. Ze hebben vooral betrekking op oud Leeuwarden. Er worden antieke foto's van de stad uitgewisseld. De schimmige beelden uit vervlogen tijden laten gebouwen, grachten, pleinen en mensen zien die er niet meer zijn. De slopershamer is in Leeuwarden actiever dan in de rest van de provincie.
Watertoren Sneek
Het hoge Ot en Sien gehalte van Friesland is in Leeuwarden minimaal. Misschien nog wat stukjes in de oude binnenstad maar dan houdt
het wel op. Sneek heeft nog een stadspoort en een authentieke
watertoren. In Leeuwarden zijn die al eeuwen geleden met de grond gelijk
gemaakt en vervangen door asfalt of weerzinwekkende nieuwbouw.
Verheugd was ik daarom om een facebook groep tegen te komen over de oude in 1972 gesloopte watertoren aan het Zuiderplein. Op de pagina zijn prachtige oude foto's van de verdwenen toren te zien maar er zijn ook plannen voor eerherstel en herbouw. Dat laatste zou moeilijk op de oorspronkelijke plaats kunnen omdat daar nu een vierbaansweg ligt. Dus het autoverkeer richting binnenstad zou dan omgeleid moeten worden of de watertoren zou elders in de stad moeten herrijzen. Nu zijn er meer verdwenen gebouwen in de stad die in aanmerking voor herbouw komen. Zo een oude stadspoort, bijvoorbeeld. De Wirdummerpoort zou prachtig zijn. Dan heb je echt een stukje antiek in huis en je kunt de stad 's avonds weer mooi op slot doen om vreemd volk tegen te houden.
Wirdummerpoort
Maar niet alleen gebouwen. Sinds het dempen van het Vliet is er de roep om herstel van de oude vaarroute. Lijkt me trouwens een beter plan dan de watertoren. Mooier nog lijkt me om van de Eewal weer een gracht te maken.
En wat misschien het meest realistisch is om te herbouwen zijn de oude zaag- en meelmolens aan de Ee en de Harlingervaart. Er moeten er tientallen gestaan hebben. Leeuwarden heeft alleen nog een paar kleine poldermolens. De rest is gesloopt of afgefikt en nooit herbouwd. Geeft aan hoe slordig Leeuwarden omspringt met haar erfgoed. Misschien moet er een facebookpagina komen voor algeheel herstel van Leeuwarden.
In de Blokhuispoort is een kantoortje van Culturele Hoofdstad 2018 geopend. Een bord voor de poort geeft aan dat je binnen vragen kunt stellen over het culturele jaar. Onwillekeurig beginnen er dan vragen bij me op te borrelen. Zouden er veel mensen vragen komen stellen, bijvoorbeeld. Tenslotte heeft iedereen nog bijna 4 jaar de tijd om vragen te stellen. In de stad kan ik nog weinig merken van het ophanden zijnde culturele gebeuren. Behalve dat het Blokhuisplein groen is geverfd zijn er geen zichtbare veranderingen waarneembaar in het stadsbeeld. Ook mijn ingeleverde plan om de Mercuriusfontein en het Fries Museum in te pakken in stevig pakpapier is nog niet uitgevoerd. Onbegrijpelijk. Het zou een betrekkelijk eenvoudig uitvoerbaar en betaalbaar kunstwerk opleveren. Maar misschien komt het nog. Ik blijf vol spanning in afwachting. Ze hebben tenslotte nog even de tijd.
Het grondig snoeien van de klimop achter in mijn tuin vormde geen reden voor de familie egel om weg te blijven. Bij de buurvrouw is kennelijk nog genoeg klimop over. Het betreft een heel grote egel met wat kleinere exemplaren. Ze komen in mijn tuin door een gat in de schutting of eigenlijk een gat in de klimop. Onlangs kwam mij het woord egeltijd ter oren. Wat is nu weer egeltijd. Google leverde geen sluitende uitleg. Een vriendin wist te melden dat het net zoiets zou zijn als vleermuizentijd. Hier betreft het de tijd vlak voor dat het donker wordt. Vleermuizen vliegen dan met ze allen uit om vliegjes te vangen of iets dergelijks. Ze steken dan af tegen de bijna donkere hemel. Het is het enige moment van de dag dat ze waarneembaar zijn. Nu zie ik de egels overdag op uiteenlopende tijdstippen door de tuin sjouwen. De vergelijking met vleermuizen is dus niet sluitend. Misschien betreft het een verhoogde activiteit om voedsel te zoeken in aanloop naar de winterslaap.
Wie het weet mag het zeggen.
Eind jaren 80 heb ik voor het laatst een grammofoonplaat gedraaid. Bij Wobbe van Sijen -die toen nog op de Wirdumerdijk zat- had ik een diamanten naald aangeschaft. Hele uitgave. De prijzen van naalden varieerden van pakweg 35 gulden tot wel over de 100 gulden. Verschil in geluid was echter niet waarneembaar. Het prijsverschil zou volgens de winkelier in de levensduur van de naald zitten. Ik bezat een Lenco draaitafel maar had geen goede versterker. De draaitafel had een zo geheten dynamisch element. Een Goldring element. Dit hield in dat het signaal voor versterkt diende te worden met een voorversterker. Omdat dit niet gebeurde klonk er uit mijn boxen slechts een klein beetje geluid. Voor de buren was dat wel lekker rustig. Uiteindelijk wist ik een tweede hands voorversterker op de kop te tikken en met wat gehannes aan te sluiten. Prima voorversterker. Er kwam nu een berg geluid uit mijn boxen maar ook een brom die tot in Tokyo waarneembaar was. Uiteindelijk heb ik de Lenco maar aan mijn buurjongen gegeven die er een bekende DJ mee wilde worden en ben overgegaan tot de aanschaf van een z.g. tapedeck. Een tapedeck was een cassettespeler zonder versterker. Het was wat luxer dan een gewone cassettespeler. Hij draaide probleemloos op mijn voorversterkerloze versterker. Er waren toen wel cd spelers maar die waren net als de cd’s erg duur. In de jaren 80 had ik ook nog een zwart wit tv met een spriet antenne. Een z.g. camping tv. Het ding gaf een sneeuwerig en vaag beeld. Ik zette hem alleen aan om het journaal te horen. Wat slecht mogelijk was na een hoop geklooi met de spriet. In die tijd waren er nog controleurs van het zo geheten Kijk en Luistergeld of Omroepbijdrage. Nu zaten de controleurs van het Kijk en Luistergeld (hoe verzinnen ze het) al jaren achter mijn vodden. Omdat ik nogal een verhuizerig type ben, was ik moeilijk voor ze om me te traceren. De door mij gebruikte kijk en luisterapparatuur was bovendien klein en snel te verstoppen. Leek wel oorlog. Uiteindelijk wisten ze me te betrappen voor het illegaal kijken en luisteren in een pas door mij betrokken woning aan de vandaag de dag niet meer bestaande Mariniersespel in de Vrijheidswijk. Op een middag zat ik genoeglijk met een goede vriend een pilsje te drinken toen de bel ging. Er stonden 2 heren op de stoep die zich bekend maakten als controleurs van Kijk en Luistergeld. Een van de heren zette zijn voet tussen de deur. Ontsnappen kon niet meer. Dat was schrikken. Er zijn tijden geweest dat zwartkijkers hoge boetes kregen. Ik moest ze binnen laten. In de hoek van de kamer stond de verdachte apparatuur. De spriet was krom gebogen en niet meer inschuifbaar. Het zag er net zo troosteloos en verlopen uit als de buurt. De controleurs keken er wat beteuterd naar. Dit was dus de vangst van de dag. Ik probeerde nog uit te leggen dat ik geen optimale ontvangst had, maar dat was niet nodig. Ik werd alleen aangeslagen voor het stiekem luisteren. Niet voor het wederrechtelijk kijken dus. Met ingang van 1 januari 2000 werd de omroepbijdrage afgeschaft en worden de programma's van de publieke omroep uit de belastingopbrengsten betaald.
Het doormidden zagen van een dame is een geliefde goocheltruc. Zo oud als de weg naar Rome maar tot op de dag van vandaag staat de truc nog steeds op het repertoire van veel bekende goochelaars. Nu zul je nooit in de krant lezen dat er per ongeluk een dame doormidden gezaagd is. Iedereen weet dat er eigenlijk 2 dames in de kist zitten en dat de voeten niet bij het vriendelijk lachende hoofd horen en de tweede dame kunstig in een dubbele bodem verstopt zit. Dat is het aardige van goochelen. Iedereen weet dat hij/zij bij de neus genomen wordt. Er is zelfs een tv programma waar een z.g. gemaskerde goochelaar al zijn trucs haar fijn uit de doeken doet. Samen met 3 beeldschone en schaars geklede assistenten stoppen ze een 4de dame in een kist. Vervolgen gaat de zaag erin. De dame blijft vriendelijk lachen. Applaus. De goochelaar legt vervolgens uit waar de dubbele bodem met de dame van de voeten zit. Daarna doet hij nog uit de doeken hoe je vastgebonden uit een bak water kunt ontsnappen zonder te verzuipen en hoe je een olifant laat verdwijnen. Een zorgelijk kijkende meneer vertelt daarna dat je de trucs beter niet thuis kunt uitproberen.
Een variant op de doorgezaagde dame is de zwevende dame. Dames kun je
laten zweven in horizontale en verticale positie als wel in
Boeddhahouding. Ook is het mogelijk eenvoudig meubilair en huisraad
anderzijds te laten zweven of bewegen. In de jaren 70 werd Uri Geller wereld beroemd door met geestelijke kracht lepels te buigen. Ik kan me de act herinneren op een zwart-wit TV. Er waren bosjes wetenschappers nodig om de act te ontmaskeren wat eigenlijk nooit gelukt is.
Goochelaars zijn er in alle soorten en maten. In India overleed in 2011 Sathya Sai Baba. Hij verrichtte wonderen. Voor zijn volgelingen produceerde Sai Baba geschenken. Met name ringen, medaillons en horloges, die hij naar eigen zeggen gematerialiseerd zou hebben. Veel mensen vertrokken naar India om het wonder te aanschouwen. Niet zelden werd het gehele familie kapitaal geïnvesteerd. Niemand vroeg zich af waarom de goeroe alleen nep sieraden materialiseerde. Als je toch lekker aan het materialiseren bent waarom dan niet iets van goud of een Rolex, om maar iets op te noemen. Stichting Scepsis besloot een vooraanstaand psycholoog en een cameraploeg naar India te sturen teneinde het bedrog te ontmaskeren en oplichting te bewijzen. Dit lukt. In de vertraagde beelden is te zien dat de goeroe de nep sieraden uit zijn mouw haalt. Hele verrassing. Het had geen enkel effect en het aantal volgelingen nam toe. Het maakt allemaal niet zoveel uit. Of het nu gaat om het doormidden zagen van dames, het buigen van lepels of nep sieraden materialiseren. We willen bedrogen worden. Sathya Sai Baba is er schatrijk aan geworden. Iedere goeroe heeft zijn giro.
Via de woningbouwvereniging in Leeuwarden is het mogelijk om in verschillende dorpen in Fryslân een huis te huren. Van Reduzum tot St Annaparochie kun je in een mooie en grote eengezinswoning gaan wonen als je dat wilt. Veel nieuwbouw huizen staan leeg in de dorpen.
Kennissen van me zijn verhuisd naar een dorp om uiteenlopende redenen. Zo woonde een collega van me in de Kwelderstraat in Leeuwarden. Hij had nogal een lawaaierige hobby. De trombone. De buren in de Kwelderstraat waren daar alles behalve blij mee. Nu weet ik niet op welk tijdstip hij het instrument ter hand nam maar de buren pikten het niet. Nadat er een steen door zijn voorruit was gegooid besloot hij te verhuizen naar Sint Jacobiparochie. Hij kon in een nieuwbouwwijkje een groot huis met grote tuin huren via de Woningcorporatie. Hier kon hij tuinieren en onbeperkt studeren op zijn geliefde instrument. Of de inwoners van Sint Jacobie blij waren met zijn trombonespel betwijfel sterk. Ik zou een keer langs gaan maar dat is er nooit van gekomen. Ik heb niet zoveel in Sint Jacobiparochie. De enkele keer dat ik mijn oude kennis door Leeuwarden zie lopen maakt hij geen blije indruk. Zo te zien heeft hij het geluk niet gevonden in St Jabik.
depressief kerkgebouw in Sint Jacobieparochie
Een andere dorpsverhuizer betrof iemand die ik voornamelijk vanuit de kroeg kende. Waarom weet ik niet maar hij huurde plotseling een huis in het dorp Reduzum. Nu is Reduzum een leuker dorp dan St Japik. Alhoewel het nieuwbouwwijkje niet minder troosteloos is.
Ik dacht dat hij nu minder of niet meer in de Leeuwarder kroeg zou komen. Iedereen dacht dat trouwens. Maar niets was minder waar. Hij zat er nu iedere dag tot sluitingstijd. De Reduzumer dorpskroeg beviel kennelijk minder.
Op een avond vroeg hij me, of ik zin had om bij hem thuis nog een pilsje te drinken. Goed plan. Reduzum is maar 12 km fietsen. Ik ben nog een endje mee gefietst tot aan de Harinxmabrug voor ik me realiseerde dat het 2 uur in de nacht was en het 3 uur of half 4 zou zijn als we in het dorp aan zouden komen. Wel voelde ik me wat schuldig toen ik hem door de aarddonkere nacht alleen weg zag fietsen richting Zwettepad.
Amerikaanse windmolen bij Mantgum
Het Zwettepad is een geliefde fietsroute van me. Het is een fraai, strak en recht fietspad dat langs de Zwette voert door het land en zonder enige vorm van verlichting of bebouwing. In de kroeg had hij me al eens verteld dat hij een keer met fiets en al in de Zwette gereden was en met een nat pak was thuis gekomen. In de winter is dat minder en niet ongevaarlijk. Enige vorm van hulp valt midden in de nacht niet te verwachten. Hulpverleners of een ambulance kunnen er niet eens komen. Je zult dus door een traumahelikopter uit het water gevist moeten worden.
Overdag is het Zwettepad leuker en veiliger. Maar ik fiets nooit naar Reduzum. Zal wel met mijn allergie voor troosteloze nieuwbouwwijkjes te maken hebben. Meestal ga ik even kijken naar de Amerikaanse windmolen bij Mantgum en de luchtspiegeling van Bears. De Uniastate.
